Trends en de arbeidsmarkt

Door Bas van de Haterd op 10-11-2010 11:24.

Gisteren is de Trendrede uitgesproken. Een samenwerking tussen acht van Nederlandse belangrijkste trendwatchers op verschillende gebieden die samen aan een document hebben gewerkt. Een overzicht van het totaalplaatje aan trends, waar vanuit verschillende gebieden (van mode tot technologie en sociaal-maatschappelijk tot economisch) gekeken is naar de onderliggende trendlijnen. Bijzonder interessant om een blik naar de toekomst te hebben, zeker als dit door verschillende mensen met verschillende invalshoeken is gedaan. Dan overstijgt het de specifieke trends en komt het op de grote, maatschappelijk belangrijke, lijnen.

De acht betrokken Trendwatchers hebben 3 hoofdlijnen gevonden: tussen hoop en wanhoop over de tweedeling in de maatschappij over de toekomst. Van calculerende burger tot verbonden individu over de de-individualisering van de maatschappij en de verschuiving van macht en de herijking van aandacht.

Ik zal de trendrede hier niet gaan herhalen. Hij is uiteraard integraal online te lezen.

Trendrede 2011

Wel wil ik bij een aantal zaken stilstaan bij de arbeidsmarkt implicaties van een aantal trends.

Hoop en wanhoop

Ten eerste de tweedeling tussen hoop en wanhoop. Ook die zien we in de arbeidsmarkt heel erg en op verschillende plekken op verschillende niveaus. We zien deze tweedeling rondom het nieuwe werken, waar sommige veel hoop koesteren eindelijk leuk werkt te kunnen doen en anderen de angst hebben dat ze niet meer op kantoor welkom zijn. Ook zien we tussen hoop en wanhoop terugkomen in de niveaus van de arbeidsmarkt, waarbij veel dienstverlenende mensen hoop koesteren, maar de ‘arbeiders’ in de maakindustrie in de negatieve wanhoop situatie denken. Een mooi voorbeeld daarvan was recent een documentaire over PVV stemmers uit Limburg, die dat mede zeiden gedaan te hebben omdat ze hun baan als lasser zagen verdwijnen aan buitenlanders.

Dat wil niet zeggen dat die tweedeling puur tussen hoger en lager geschoold ligt, net zo min als deze in de maatschappij tussen jong en oud ligt. Er zijn ook veel hoger opgeleiden die in wanhoop leven. In de recente recessie waren er veel mensen die het geen probleem vonden ontslagen te worden en voor zichzelf begonnen zijn. Er zijn ook heel veel mensen die helemaal in de paniek geschoten zijn en alles deden om vast te houden aan hun baan. Opvallend was het gedrag van velen om in de recessie juist weer veel op kantoor te komen, op ineens op tijd te beginnen, etc.

De verbonden individu

Zeer, zeer belangrijk voor de arbeidsmarkt is de trend van de verbonden individu. Ik schreef gisteren al een stukje over dat hier op aansloot: van human capital naar social capital. Een bedrijf is meer dan zijn medewerkers, het is ook het sociale kapitaal dat er omheen zit. Het zijn ook oud werknemers, zelfstandigen met wie zaken wordt gedaan of die zich verbonden voelen, de fans en ambassadeurs van het bedrijf. Dit heeft een enorme impact op de manier waarop organisaties functioneren.

Bij grote organisaties zie je vaak dat politiek de boventoon voert. Dat het individuele belang van medewerkers boven het bedrijfsbelang staat omdat de invloed op het bedrijfsresultaat toch zo miniem is dat men er geen binding mee heeft. Of dat de persoonlijke P&L’s belangrijker zijn dan het eindresultaat waardoor er interne concurrentie is. Laten we ook niet vergeten dat we externen meer vertrouwen dan onze collega’s, één van de redenen dat veel adviesbureaus zo floreren. Het schrijven van de rapportages en het vinden van de ‘onderbouwing’ van meningen die al lang genomen zijn. Iets waar menig persoon een broertje dood aan heeft, maar in meegaat bij deze organisaties. Echter zijn steeds meer mensen dit beu en gaan ze wel hun eigen weg, waarbij ze zich grappig genoeg vaak wel weer verbinden in allerlei samenwerkingsverbanden. “Tot iemand onafhankelijk is, kan hij niet besluiten afhankelijk van iemand anders te willen zijn” is een briljante uitspraak van Stephan R. Covey.

Een andere belangrijke impact is de samenwerking tussen mensen die bedreigingen bieden voor veel organisaties. Een voorbeeld zijn de lokale groepen die samen in een wijk een windmolen kopen en hun eigen mini energie maatschappij opzetten. Hetzelfde geldt voor wijken waar massaal zonnepanelen op daken worden gelegd die eerst zelf hun stroom gebruiken, het dan met de wijk delen en als het over is aan het net teruggeven. Verbonden individuen die concurreren met grote energiemaatschappijen. Decentrale organisaties die mogelijk grote spelers, uit onvrede, aanvallen en in de toekomst misschien wel veel pijn gaan doen. Ook dat speelt mee in de arbeidsmarkt, immers, waar werken we straks nog?

Een prachtige uitspraak op dit gebied uit de trendrede is dat de macht is verschoven van de kerk naar de staat naar grote bedrijven en nu gaat naar sociale netwerken. Voor de goede orde: Hyves en Linkedin zijn geen sociale netwerken, dat zijn tools. Mensen vormen sociale netwerken.

Aandacht

De laatste trend is aandacht. Aandacht is het nieuwe betaalmiddel, machtiger dan geld. Dat wil niet zeggen dat geld niet belangrijk is, maar geld is niet meer het enige. Dat zien we nu wel in de hele helpdesk discussie die Youp heeft aangezwengeld. Goedkoop is één, maar we willen ook die aandacht.

De invloed hierop voor de arbeidsmarkt is dat we gaan denken van processen in mensen. Eckhart Wintzen zei het al: “we hebben een effectiever middel dan staken: stipheidsacties. Als we elk proces tot de letter volgen ligt het land plat.” Het proces denken zal minder en minder worden. Eigen verantwoordelijkheid binnen de grenzen natuurlijk. Controle zorgt niet voor zekerheid, controle zorgt voor een gevoel van machteloosheid  die onzekerheid doet stijgen.

Een andere impact van deze trend is het feit dat organisaties steeds kleiner zullen worden. Die organisaties waar personeel de belangrijkste asset is, waar geen andere factoren een rol spelen dan de inzet van werknemers zullen grote bedrijven omvallen en vervangen worden door meer kleintjes. Een trend die we al jaren zien als je kijkt naar de bedrijfsomvang in Nederland en wereldwijd. Deze bedrijven zullen vervolgens in netwerken samenwerken (zie de vorige trend), maar niet meer tot één juridische entiteit behoren.

Tot slot

De combinatie van de drie trends is ook de reden dat het aantal zelfstandig professionals sterk zal stijgen de komende jaren. De mensen die hoop hebben, die verbonden willen zijn als individu en die aandacht wensen en dat niet krijgen bij hun bestaande organisatie zullen voor zichzelf beginnen.

Dit is mijn vertaling van de trends uit de trendrede naar de arbeidsmarkt. Het mag duidelijk zijn dat ik in de categorie zit met veel hoop, me inderdaad een verbonden individu voel en de honger voor aandacht mede een rede is dat ik deze blog schrijf… Ik kan me dus volledig vinden in de trends en ik wil alle initiatiefnemers danken dat ze dit zo uitgeschreven hebben. Ik kijk al weer uit naar de Trendrede voor 2012.

Voor de goede orde: de vertaling van de trends naar de arbeidsmarkt is mijn interpretatie, niet die van de trendwatchers zelf.

Over de Auteur

Bas van de Haterd Bas van de Haterd is professioneel bemoeial. Hij helpt organisaties met het begrijpen van social media en de gedragsveranderingen die dit met zich meebrengt op het gebied van de arbeidsmarkt. Organisaties huren hem in voor het verzorgen van inspirerende lezingen over de toekomst van de arbeidsmarkt, trainingen over het gebruik van social media voor recruitment of het opzetten van een recruitmentsite. Hij is tevens co-auteur van Personal Brand.nl en auteur van Werken Nieuwe Stijl. Hij is te bereiken op bas@vandehaterd.nl


1.246 views | Reageer (14 reacties)
  • Richard

    Interessante meningen, Bas! Ik hoop dat je gelijk krijgt..

  • 3 trends:
    – tweedeling tussen hoop en wanhoop
    – verbonden individu
    – aandacht
    Conclusie: deze 3 trends hebben tot gevolg “… dat het aantal zelfstandig professionals sterk zal stijgen de komende jaren. De mensen die hoop hebben, die verbonden willen zijn als individu en die aandacht wensen en dat niet krijgen bij hun bestaande organisatie zullen voor zichzelf beginnen.”

    Deze conclusie slaat volgens mij nergens op. Wat is er tegen om als werknemer ‘verbonden’ te zijn als individu? Ik heb de stellige indruk ‘verbonden’ te zijn met de 2 onderzoeksgroepen waar ik werk en voel me bovendien ‘verbonden’ met het netwerk van de academische gemeenschap van arbeidseconomen. Mijn formele arbeidsrelatie (als werknemer) heeft daar niets mee te maken. Ik geloof er niets van dat die verbondenheid groter zou zijn wanneer ik als zelfstandige zou werken, eerder het tegendeel.
    Ik heb over ‘aandacht’ trouwens ook niet te klagen, van mijn werkgevers, van mijn directe collega’s en van anderen uit mijn netwerk. Opnieuw, dit staat los van de formele arbeidsrelatie.

    Tot slot, het woord tweedeling is een grove simplificatie van de werkelijkheid, zeker wanneer je hoop en wanhoop tegenover elkaar zet. Mensen zijn meer of minder hoopvol over hun toekomst. Dat is geen zwart-wit tegenstelling, maar een continuum van grijstinten.

    My five cents..

  • @ronald: opvallend vind ik dat je als onderzoeker nu enkel je eigen uitgangspunt neemt en dat projecteert op de markt. Wat dat betreft ondersteun je hiermee mijn twijfels over het nut van wetenschappelijk onderzoek, tenminste, van de onderzoekers 🙂

    Maar daar ga je dus wat mij betreft de fout in. Dat jij een baan hebt waarin je aandacht krijgt en je verbonden voelt dat kan heel goed. Ik schrijf ook niet dat de hele wereld zelfstandig wordt. Ik schrijf dat het aantal zal stijgen. Dat jij daar niet toe zal behoren zegt niets over het percentage van de populatie dat daar wel toe zal behoren.

    De verbondenheid is iets dat ik merk in mijn omgeving die vaak toeneemt wanneer men zelfstandig is in netwerken. Veel mensen voelen zich niet verbonden met hun collega’s merk ik. Die hebben er niets mee. Veel mensen geloven ook dat ze als zelfstandige minder contacten hebben, minder verbonden zijn, ik merk het omgekeerde in mijn omgeving. Daarbij moet ik wel zeggen dat mijn omgeving ook geen prototype is voor alle zelfstandigen. Het blijkt echter in veel sectoren te gebeuren.

    Dus het feit dat de conclusie nergens op slaat, tja, ik heb de trendrede als uitgangspunt genomen (dit zin mensen die heel goed weten waar ze over praten) en daaruit verder geredeneerd, ook op basis van eigen waarnemingen. Ik ben benieuwd of jij ook iets meer dan enkel je N=1 waarneming kan geven, misschien op basis van de cijfers van het aantal zelfstandigen?

  • @Bas: Ik heb voor het gemak mezelf als uitgangspunt genomen omdat ik (als werknemer) voor wat betreft mijn arbeidsmarktstatus exemplarisch ben voor ruim 80% van de werkenden in Nederland. Dat had ik beter niet kunnen doen omdat ik zelf arbeidsmarktdeskundigen ook altijd verwijt dat ze zichzelf (‘hoogopgeleide professional met stropdas’) als maat der dingen op de arbeidsmarkt beschouwen.

    Wat ik heb willen zeggen is dat de genoemde trends mijns inziens geen (sterke) relatie hebben met de door jou verwachte positieve ontwikkeling van het aantal zelfstandigen. Daarbij heb ik mijn eigen situatie als illustratie gebruikt.

    Ik geloof ook dat het aantal zelfstandigen zal stijgen, maar ik denk dat die stijging beperkt zal zijn. Zie bv. hier: http://www.mejudice.nl/artikel/317/werken-anno-2009-vast-contract-en-een-baas

    De kwalificatie ‘nergens op slaat’ doelt dus op het door jou gesuggereerde verband tussen de 3 trends en de stijging van het aantal zelfstandigen.

    Ik zeg daarmee dus niets over jouw waarnemingen en over de waarde van de Trendrede. Wel denk ik dat waarnemingen in jouw sociale netwerk net zo weinig zeggen over de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt als geheel als mijn waarneming.
    Verder wil ik, desgevraagd, best toegeven zeer sceptisch te staan tov het werk van trendwatchers. Zie bv. mijn commentaar op ‘tweedeling’.

    Ik heb hierboven al een linkje gegeven, maar rechte tellingen van het aantal zelfstandigen vind je hier: http://www.cbs.nl/NR/rdonlyres/3B422C10-D979-4923-8388-271407C02410/0/2010sociaalbestek06p26.pdf

    Hieruit blijkt ondermeer dat de stijging van het *aandeel* zelfstandigen veel minder explosief is dan het *aantal*. Er zijn een aantal structurele ontwikkelingen (grotere behoefte aan autonomie, technologische ontwikkeling, behoefte aan flexibiliteit bij werkgevers) die ervoor zorgen dat het aantal/aandeel zelfstandigen verder zal oplopen, maar er zijn ook belangrijke remmende factoren (behoefte aan zekerheid, transactiekosten). Daarom verwacht ik een stijging van hooguit 2 á 3 procentpunten in het aandeel zelfstandigen in de komende 10 jaar.

  • mooie interpretatie naar de arbeidsmarkt op deze manier Bas!

  • @Ronald: tja. jij hebt niet zo’n fiducie in trendwatchers, ik niet in wetenschappers. Eén ding dat we door de historie heen hebben gezien is dat de wetenschap er altijd naast heeft gezeten. Immers, er was een tijd dat het wetenschappelijk bewezen was dat we niet meer dan 30 per uur konden, tot we het gewoon deden. Toen konden we niet de snelheid van het geluid voorbij, tot we dat deden.

    Grappig dat je stelt dat het aantal harder zou stijgen dan het aandeel, aangezien de arbeidsmarkt krimpt is een stijging in aantal dus altijd verantwoordelijk voor een hardere stijging in aandeel. Ook zie je dat als je naar de vergrijzing kijkt er relatief weinig zelfstandigen met pensioen gaan de komende 5 tot 10 jaar.

    De transactiekosten waar je over spreekt zijn juist de reden waarom het zo kan stijgen. Die zijn gigantisch gedaald door de online middelen.

    3 procentpunten meer in 10 jaar, dat is dus ruim 15% van de populatie die dan zelfstandig is op een sterk gekrompen populatie, dat is nogal wat. Kan het meer worden? Misschien, misschien niet. Ik verwacht het tussen de 15% en 20%, dat is een stuk meer dan een tijdje geleden. Wel verwacht ik, als je mijn stukken volgt weet je dat, dat de meeste werkgevers gaan stoppen met de hiërarchische modellen en meer flexibiliteit gaan bieden. Dan zal je inderdaad een rem zien op de groei van de zelfstandigen omdat de hoofdredenen worden weggehaald.

    Echter, een groei van 3 procentpunten, dus van 12% naar 15% (terwijl we nog geen 10 jaar geleden op 10% zaten) is niet niets… dat is een gigantische toename, zeker in een krimpende arbeidsmarkt.

  • @Bas Sommige trendwatchers zijn ook wetenschappers. En sommige wetenschappers doen aan trendwatching. Iedereen die voorspellingen doet (meteorologen bv.) zit er meestal naast. Dat is het punt ook niet.

    Als we er vanuit gaan dat de besproken trends uitkomen, volgt daar dan logisch uit dat het aantal zelfstandigen stijgt. Mijn antwoord op deze vraag blijft: nee.

    De interpretatie van de omvang van een stijging is per definitie willekeurig. Ik noem het beperkt, jij noemt het aanzienlijk. Dat mag. Maar jij weet ook dat MKB Nederland in 2008 voorspelde dat er dit jaar 2 mln zzp’ers zouden zijn. En dat een Nijenrode hoogleraar dezelfde voorspelling deed voor 2020.
    Dan is mijn projectie voor 2020 (max. 10 á 11% zzp’ers; NB zelfstandigen met personeel tel ik niet mee) beperkt.

  • Kijk, maar daar zit je dus meteen met je beperking als wetenschapper. Jij wilt alles in hokjes duwen zodat het makkelijk in je excel sheet past. Ik heb het nergens over ZZP’ers, ik praat nooit over ZZP’ers, ik heb het over zelfstandige professionals. ZZP’ers is een term bedacht door loonslaven die het in hokjes moeten passen zodat ze er over kunnen praten.

    Zelfstandige professionals zijn de toekomst. Echter, die kunnen soms personeel hebben (heb ik op dit moment ook, één iemand die wat werk voor me doet, als het project klaar is is dat ook klaar). Die werken soms samen in venootschappen (ben er nu één aan het opzetten), maar zijn in de basis zelfstandig. Helaas, ik pas niet in je hokje of in enig hokje.

    Daar zit dus het hele probleem met de wetenschap, ze hebben geen kijk op de realiteit en werken veel aan definities en niet aan het toevoegen van waarde voor de maatschappij. Ik zou een groot voorstander zijn om iedereen die de term ZZP’er nog in de mond neemt vanaf morgen een publicatieverbod te geven over alles dat met ondernemersschap of de arbeidsmarkt te maken heeft.

  • @Bas Dat ik me in mijn getallenvoorbeeld beperk tot de categorie van zzp’ers betekent niet automatisch dat ik me niet bewust ben van het subtiele verschil tussen zp’ers en zzp’ers. Ik geloof niet dat we van mening verschillen over het feit dat zp’ers (of zzp’ers, zmp’ers, of DGA’s of andere ondernemende types) anders zijn dan werknemers. En dat daarmee die categorisering zinvol is.
    Ik zit ook niet graag in een hokje, maar ik ben nou 1 keer werknemer met 2 banen, waarvan 1 tijdelijk. Daarnaast heb ik ook nog wel eens een freelance klusje.

    In mijn kijk op de realiteit (die heb ik, echt!) zie ik allerlei zelfstandige professionals en ondernemers in allerlei (al dan niet formele) samenwerkingsverbanden voorbijkomen. En ook in de verschillende databronnen voor Nederland en andere landen zie je dit terug. Het is (herstel: Ik vind het) wetenschappelijk en beleidsmatig interessant om te onderzoeken hoeveel dat er zijn en hoe zich dat verhoudt tot het aantal werknemers. Daarbij is categorisering nuttig én waardevol.

    De platitudes over wetenschap in het algemeen en je voorkeur voor een ‘publicatieverbod’ maken je punt mijns inziens niet sterker.

  • @Ronald: het feit dat zelfs na mijn reactie je nog steeds een verschil ziet tussen ZZP’ers en ZP’ers geeft aan dat je niet begrijpt waar ik het over heb. We verschillen wel degelijk van mening, want je blijft de term ZZP’ers gebruiken daar waar dat het meest onzinnige begrip is dat ooit is geïntroduceerd door mensen die praten over zaken waar ze geen verstand van hebben.

    Je versterkt mijn punt m.b.t. een publicatieverbod enkel door in de eerste zin aan te geven dat je niet begrijpt waar ik over praat, maar wel te stellen dat we niet van mening verschillen. Tja, ik weet niet wat ik er nog op moet zeggen anders dan dat je mijn punt zeg maar maakt.

  • @Bas Goed, je wil het met me oneens zijn. Dat mag ook. Dan heb je de discussie nu gewonnen. Gefeliciteerd.

    Ik hoop dat de lezers van dit blog wel goed kunnen lezen.

  • @ronald: Beetje trieste reactie, een wetenschapper onwaardig volgens mij. Of misschien niet. Jammer dat je niet in staat bent buiten je wetenschappelijke hokjes te denken. Geeft denk ik aan waarom het beleid zo totaal niet aansluit bij de wensen van de maatschappij.

  • Pingback: Periode van individualiteit? | RecTec()

  • Pingback: Trendrede: Het MKB zal het winnen van het grootbedrijf | RecTec()


vandehaterd @ Twitter

Outdoor Recruitment

Wat voor personeel mik je op met zo'n poster op de deur?Wethouder van Verkeer & Vervoer Jeannette Baljeu doopt onderzeeboot RETOnderzeeboot RET rijdt door de straten - wereld haven dagen 1 - maximumMis de boot niet - onderzeeboot RET - maximumKapitein van deze lijn - onderzeeboot RET - wereld havendagen - maximum73764129Werving 1#or manpower ad. Crisis is over#or avans 2#or op anavs 1De ideale (bij)baanlandmacht_tram_08

Categoriën